Co warto zobaczyć na Wielkim Rynku w Zamościu? – subiektywny wybór
Miasto ma kształt antropomorficzny – „głową” jest Pałac Zamoyskich, kręgosłupem ulica Grodzka przecinająca Wielki Rynek ze wschodu na zachód, ulica Moranda i Solna to ramiona, dwa mniejsze rynki to narządy wewnętrzne, a bastiony to ręce i nogi służące do obrony.
Wielki Rynek – to jeden z trzech miejskich rynków (pozostałe to Rynek Solny oraz Rynek Wodny) – to serce regularnie rozplanowanego miasta. Każdy bok Rynku ma 100 metrów długości, na trzech pierzejach stoi po osiem kamienic z malowniczymi podcieniami na wzór włoskich miast, w tym Padwy, gdzie studiował założyciel miasta, kanclerz i wielki hetman koronny Jan Zamoyski. Na czwartej pierzei, kamienic jest mniej, bo przylega do niej ratusz, który zajął dwie parcele.Obok ratusza stoją najbardziej dekorowane kamieniczki przy rynku, w żywych kolorach i z bogatą ornamentyką – należały one do kupców ormiańskich. Cztery z nich – Wilczkowska, Rudomirowska, Pod Aniołem oraz Pod Małżeństwem mieszczą Muzeum Zamojskie.
Muzeum Zamojskie.W Muzeum są przedstawione dzieje Zamościa i okolic od czasów prehistorycznych, historia rodu Zamoyskich i ordynacji, a także ekspozycje związane z mieszczaństwem – meble, malarstwo, rzemiosło i rzeźba.
Piąta z kolei kamienica z malowniczym przedstawieniem Madonny depczącej smoka nie należy już do pierzei rynku.
Ratusz – zaprojektowany przez B. Morando po dziś dzień pełni rolę siedziby władz miejskich. Kilkukrotnie przebudowywany w latach 30. XX w. odzyskał pierwotny wygląd.
Z wysokiej 52 m wieży w samo południe rozbrzmiewa hejnał – w sezonie turystycznym na żywo, a poza nim z kurantu na wieży ratuszowej.
Hejnał na żywo jest odgrywany w trzy strony świata 
Dlaczego tak jest? Krążą na ten temat 3 legendy:
1. Jedna mówi o niechęci ordynata Jana Zamoyskiego do króla Zygmunta III Wazy. Zamoyski wydał zakaz trąbienia hejnału w kierunku Krakowa.
2. Inna legenda odwołuje się do prowadzących do miasta trzech bram, w kierunku których miał być grany hejnał.
3. Ostatnia legenda nawiązuje do utworzonej ordynacji oraz jej stolicy Zamościa, dla którego Kraków miał być konkurencją – stąd Jan Zamoyski miał zabronić pozdrowienia stolicy kraju.
Współczesny hejnał został napisany w 1972 r.
Najważniejsza świątynia Zamościa – co warto tu zobaczyć
Katedra pw. Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła (patrona miasta) powstała w l. 1587-1598 jako kolegiata wg projektu Bernardo Morando.
Świątynia była wielkim wotum dziękczynnym upamiętniającym Jana Zamoyskiego. W XIX w. została przebudowana w celu zatarcia historyczno-patriotycznego charakteru świątyni. Została podniesiona do rangi katedry w 1992 r. wraz z utworzeniem diecezji zamojsko-lubaczowskiej. W ostatnich latach zrekonstruowano historyczną bryłę kościoła.
Budowla wzorowana na włoskich bazylikach jest jednym z najpiękniejszych przykładów renesansu lubelskiego. Jej wymiary 45 x 30 m, to 15-krotne pomniejszenie wymiarów całego Zamościa.
Wewnątrz kościoła warto zwrócić uwagę na późnobarokowy ołtarz ze stiuku, kolebkowe sklepienia oraz boczne kaplice, a zwłaszcza na Kaplicę Zamoyskich zwaną też Ordynacką. To w niej spoczywa Jan Zamoyski. Krypta rodowa Zamoyskich okresowo jest udostępniana zwiedzającym.
Można zwiedzić też dzwonnicę z tarasem widokowym. Naprawdę warto!
bilet wstępu kosztuje 5 złw lipcu i sierpniu będzie najprawdopodobniej regularnie otwarta, a poza tymi miesiącami – trzeba zadzwonić pod nr tel. 723 846 886 i poprosić o możliwość wejścia
O zaskakującym żydowskim dziedzictwie Zamościa
Synagoga – powstała w latach 1610-1620 w stylu polskiego renesansu. W 2 poł. XVII w. dobudowano do niej dwa babińce. Bogato dekorowane wnętrze wyróżnia się kolorystyką typową dla Żydów sefardyjskich sprowadzonych tu m.in. z Włoch przez pierwszego ordynata. W latach II wojny światowej w synagodze mieściła się stolarnia.
Obecnie pozostaje w zarządzie Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego.
Mykwa – czyli rytualna łaźnia żydowska. Powstała co najmniej w XVIII wieku. Została przebudowana pod koniec XIX w. w stylu neobarokowym. Dziś znajduje się na terenie prywatnego hotelu – Hotelu 77, ul. Ludwika Zamenhofa 7 – i jest to prawdopodobnie ewenement na skalę całego kraju.
W podziemiach zachowała się owalna, murowana konstrukcja, o głębokości 4,5 m, w której wnętrzu znajdują się schody prowadzące do zbiornika z wodą (dno ponad 9 metrów poniżej ulicy).
Została odkryta w 2012 roku. Jest to jedna z nielicznych w Polsce oryginalnych budowli tego typu.
Twierdza Zamość i jej fortyfikacje
Twierdza od samego początku była rozbudowywana i składają się na nią liczne elementy jak m.in.:
– Arsenał z lat 1582-83 zaprojektowany przez B. Morando. Obecnie siedziba Muzeum Fortyfikacji i Broni „Arsenał” z kolekcją armat, broni palnej i uzbrojenia z XVII w.
– Bramy: Brama Lubelska, Stara (XVI w.) i Nowa (XIX w.), Brama Lwowska (w Nowej Bramie Lwowskiej jest siedziba najstarszej Orkiestry Symfonicznej w Polsce), Brama Szczebrzeska (XVII w.)
– Furta Wodna Południowa (XVIII w.), zrekonstruowana w latach 80. XX w.
–Nadszaniec (XIX w.) i Bastion VII. W ich wnętrzu przebiega Trasa Turystyczna Bastion VII- Nadszaniec. Trasa ta ma długość ok. 300 metrów – przebiega m.in. w galeriach strzeleckich i kończy się największą kazamatą w twierdzy, o powierzchni ok. 300 m kw.
– Kojec – umocnienie broniące dna suchej fosy – w jego wnętrzu eksponowana jest makieta Zamościa, ukazująca jego stan współczesny, uzupełniony o brakujące fragmenty fortyfikacji oraz nieistniejący już kościół ormiański (na makiecie jest pokazany obok stojącego na jej miejscu hotelu)
-Kazamata wschodnia Bastionu II. Tu znajduje się wystawa „Modny Zamość” pokazująca przemiany w modzie i ubiorach noszonych przez mieszkańców miasta na przestrzeni epok.
Na obiektach fortecznych corocznie jest organizowana impreza Szturm Twierdzy Zamość.
Grupy rekonstrukcyjne z rozmachem przybliżają oblężenia miasta przez wojska kozackie w 1648 r. i szwedzkie w 1656 r.
W tym roku impreza odbyła się w dniach 23-25 maja.Rozległe krypty w olbrzymim kościele
Warto odwiedzić kościół oo. franciszkanów pw. Zwiastowania NMP. Ten XVII-wieczny kościół jest jedną z największych barokowych świątyń w Polsce. Swój blask odzyskał kilka lat temu. Franciszkanie byli zmuszeni opuścić swój klasztor i kościół pod koniec XVIII w. Przez kolejne dziesięciolecia kościół pełnił rolę szpitala, magazynu, następnie mieścił salę kinową i szkołę.
W czasach zaboru rosyjskiego rozebrano wysokie szczyty i sklepienie głównej nawy. Zaledwie kilka lat temu kościół odzyskał swój pierwotny wygląd, a dwupoziomowe krypty – po uporządkowaniu- zostały udostępnione zwiedzającym. Znajduje się w nich wystawa poświęcona sztuce i rytuałom pogrzebowym.
Informacje praktyczne:– wstęp bezpłatny
– zwiedzanie jest możliwe od wtorku do soboty, od IV do IX w godzinach: 09.30, 10.30, 12.00, 13.30, 15.00 i 16.00 (zimą w nieco innych godzinach)
– czas zwiedzanie ok. 1 godz.
– zbiórka w kruchcie kościoła
Na co jeszcze warto zwrócić uwagę zwiedzając Zamość
Akademia Zamojska – budynek trzeciej Akademii po krakowskiej i wileńskiej na ziemiach Rzeczpospolitej. Przy jej zakładaniu w 1595 r. hetman Zamoyski napisał znamienne słowa „Takie są Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie”.
Akademia została zamknięta przez Austriaków w 1784 r. Budynki Akademii zostały niedawno odrestaurowane, a sama Akademia została ponownie utworzona w 2021 r.
Pałac Zamoyskich – XVI-wieczna rezydencja rodu, zaprojektowana przez Morando to jedna z ostatnich najważniejszych budowli miasta czekająca na remont.
Przed pałacem stoi konny pomnik wielkiego hetmana, założyciela miasta.
Park miejski – mający 11 hektarów powierzchni park powstał w latach 1919-26 na przylegających do Starego Miasta terenach fortecznych. Dawna fosa została przekształcona w staw, utworzona została wysepka z prowadzącymi na nią mostkami. W parku rosną liczne okazałe kasztanowce, płaczące wierzby i wiele innych drzew.
Kościół św. Katarzyny (dawniej św. Piotra z Alkantary) -warto zatrzymać się przy tym XVII wiecznym kościele. To w jego podziemiach przez 76 dni (wrzesień-listopad 1939 r.) był ukrywany przed niemieckim okupantem „Hołd Pruski” Jana Matejki.